ONa Dálkkádatpanela

Muhtin dálkkádatdutkit vuođđudedje jagi 1988 ON:a Dálkkádatpanela (Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC). Das leat ollu čeahpes dálkkádatdutkit ja áššedovdit, miehtá máilmmi fárus. Sii lohket ja árvvoštallet buot dutkosiid mat dahkkojit dálkkádaga hárrái miehtá máilmmis. Dutkosiid bokte sii árvvoštallet makkár váikkuhusat dálkkádatrievdamis leat máilmmi álbmogiidda ja lundui. Juohke viđát jagi sii almmuhit raportta.

Mii geavahit menddo ollu, ja molsut dahje lonuhit dávviriid dávjá. Dalle fertejit fabrihkat ja fi tnodagat buvttadit eambbo ávdnasiid ja biergasiid. Fabrihkat ja fitnodagat illudit go olbmot geavahit ja ostet ođđa buktagiid dávjá, go dalle sii dinejit ruđa. Muhto buvttadeapmái dárbbašuvvojit ollu olju, minerálat ja eará maid mii bohkat ja viežžat luonddus. Olbmuid lassáneaddji bohkan, čuollan, mátkkošteapmi ja buvttadeapmi dagahit ahte luonddunuoskkideapmi lassána garrasit miehtá máilmmi.

Image

Image Ollu fabrihkat luitet áibmui váralaš gássaid mat nuoskkidit luonddu nu ahte polajieŋat suddet.

Luonddunuoskkideapmi lea stuorra áittan máilmmi álbmogiidda ja sin ássanguovlluide, go dat fas dahká ahte dálkkádat rievdá. Doppe gos dábálaččat lea báhkka, šaddá vel báhkkaseabbon ja soaitá vel arvi ge jávkat, ja eatnamat goiket ja gurbet. Muhtin guovlluin fas arvigoahtá eambbo go ovdal, ja menddo ollu, ja dulvvit bilidit eatnamiid. Dalle ii sáhte gilvit biepmu olbmuide, ii ge šibihiidda. Polaid jieŋat suddet ja sirkumpolára eamiálbmogiidda ja dáid guovllu elliide šaddá váttisin bivdit njurjuid ja fálláid. Stuorra mearat ahcet nu sakka ahte muhtin báikkit ja sullot soitet jávkat čázevuollái. Issoras garra orkánat cuvkejit olles gávpogiid. Mii sáhttit árvidit mo visot dát váikkuhit olbmuide ja sin birgemii.

Ođđaseamos dálkkádatpanela raporta duođašta ahte olbmuid garrasit lassáneaddji geavaheapmi ja nuoskkideapmi lea sivvan dasa ahte dálkkádagat rivdet. Raportta lohket visot máilmmi jođiheaddjit, ja dan vuođul sii ráđđádallet, árvvoštallet ja mearridit makkár dálkkádatpolitihka sii galget bidjat doibmii unnidit nuoskkideami.

Image

Thaieatnamis lea arván eambbo ja guhkitáigge go dábálaččat, nu ahte dáluid birra ja geainnut leat dulvan.

Image

Jos arvá menddo uhccán, de goiket ja gurbet eatnamat ja jávrrit.

Norgga birasdepartemeanttas lea ovddasvástádus ráđđádallat dálkkádatpanelain ja bidjat sin ávžžuhusaid doibmii, Norggas. Birasdepartemeanta galgá dieđusge fas Sámedikkiin ráđđádallat go lea sáhka sámi guovlluin álggahit ruvkedoaimmaid ja eará doaimmaid mat čuhcet sámi guovlluid lundui.

Image Sámit mielaset čájeheamen ruvkedoaim maid ektui.

Image Ollu ávdnasat maid mii geavahit leat dahkkon oljjus. Danne lea olju hui mávssolaš ja oljofitnodagat vižžet oljju doppe gos dan fidne vai sii dinejit ruđa. Govas oaidnit ahte sáddos vižžet oljju. Ávdnasat ja kjemikálat maid oljobohkanfitnodagat geavahit sirret oljju sáddos, nuoskkida luonddu eatnamiid ja čáziid. Olbmot geat ásset dákkár guovllus šaddet buohccin ja sáhttet oažžut váralaš dávddaid. Kanada.