Mánáid neahtta-njuolggadusat
- Láhttte vuohkkasit ja čábbát earáid vuostá internehtas. Givssideapmi neahta bokte lea seammá duodalaš go eará givssideapmi
- Jurdil ovdal go rabas neahttabaikkiin almmuhat persovnnalaš dieđuid iežat dahje earáid birra.
- Beassansátnit galggši leat váttis árvidit. Beassansátnit lea áibbas priváhta.
- Muitte ahte lea álkki gielistit neahtas, ale jáhke buot maid earát čállet ja muitalit.
- Jos áiggut deaivat olmmo geainna neahtas leat hálestan, de váldde fárrui muhtin rávis-olmmo geasa luohtát. Deaivya neahtta-olbmuin muhtin almmoláš báikkis.
- Botke oktavuoda seammás jos vásihat juoidá mii ii leat nu vuogas. Diedit neahttabáikái.
- Muital muhtin rávisolmmui dahje earáide geaidda luohttát, jos vásihat juoidá mii ii leat nu vuogas. Diedit politijjade jos leat duodalaš áššit. Ii leat du sivva, jos earát neahtas bargat du vuostá juoidá mii ii leat nu vuogas.
persovnnalaš dieđuid čujuhusa, nama ja rieggadannummira
almmoláš báikkis omd girjerádjosis dahje káffestobus, bussestášuvvnas
botke heaittit, loahpat
Britt Elin Hætta Isaksen.
Gávdnojit go sierra neahttanjuolgadusat?
Dábaláš olmmošvi erut ja láhtten-
njuolgadusat gusket maid dái neahtta-
servodagaid oassálastimi. Nu go dábá-
laš servodagas, de maid dái neahtta-
servodagain ovttastallet ja deaivva-
dit ollu olbmot. Mii dovdat ja mánhttit dábálaš servodaga láhttennjuolgadusaid, muhto eat álo muitte ahte dábálaš olmmošvi erut ja láhttennjuolgadusat gusket maid dái neahttaservodagaide.
Makkár neahttaservodagaide oassálastet nuorat áinnas?
Nuorat liikojit leat eará nuoraiguin ovttas, nu ahte sii servet áinnas sociála neahttaservodagaide. Dat leat neahtta-
servodagat gos sii sáhttet deaivvadit, humadit ja speallat eará nuoraiguin. Sii sáhttet govaid, filmmaid ja suohttasivid lonuhallat. Dat lea buorre vuohki deaiv-
vadit ja gulahallat earáiguin, jos ii heive mannat guossái. Dat lea maid buorre vuohki doalahit oktavuođa singuin geat orrot guhkkin eret, go sin ii leat vejolaš deaivvat ja oaidnit nu dávjá. Muhtimat ožžot odda olmáid sociála neahttaservodagaidain.
Gávdnojit go sierra neahttan-
njuolgadusat?
Dábaláš olmmošv ierut ja láhtten-
njuolgadusat gusket maid dái neahttaservodagaid oassálastimi. Nu go dábá-
laš servodagas, de maid dái neahtta-
servodagain ovttastallet ja deaivva-
dit ollu olbmot. Mii dovdat ja mánhttit dábálaš servodaga láhttennjuolgadusaid, muhto eat álo muitte ahte dábálaš olmmošvi erut ja láhttennjuolgadusat gusket maid dái neahttaservodagaide.
Eanáš neahttaservodagat leat ásahan neahttanjuolgadusaid. Jos olbmot eai čuovo neahttanjuolgadusaid ja dábálaš olmmošvi eruid neahttaservodagain, de sii bidjjojit eret doppe.
Leat go duodat buot mat neahtas čužžot?
Eai leat. Nehtti sáhttá juohkehaš čállit ja almuhit vaikko maid. Danne lea deháláš muittit ahte ii soaitte leat álo riekta ja duohta buot mii doppe čuožžu. Dat mearkkaša mii galgat kritihkalaččat árvvoštallat gálduid ja dieđuid maid mii lohkat ja gullat neahtas.
Manne lea neahttagivssi-deapmi eará lágan go dábálaš givssideapmi?
Neahttagivssideapmi dáhpáhuvvá neahtas. Cuiggodeapmi, gohčodeapmi, áitin, olggušteapmi ja sealggeduohkin kommenteren dáhpáhuvvá sosiaála neahttaservodagain. Dat sáhttá leat ollu garraseabbo neahtas go duohta eallimis danne go givssidit neahtas lea álkit go givssidit dábálaččat. Lea álkit nuppi čálalaččat cuiggodit go njulga dadjat. Son gii givssiduvvo, ii sáhte oaidnit maid givssideaddji rumašgiella ja geahčastagat muitalit. Datte lea nu ahte fasttes sánit sordet ja bávcčagahhttet nuppi seammá garrasit, dáhpáhuvvaš dal njálmmálaččat vai čálalaččat. Čála-laš cuiggodeapmi ja áitin bissu das čalmmiid ovddas. Dat ii jávkka.
Maidd galgá bargat jos neahtta-givssideami vása?
Neahttagivssideami galgá dieđihit rávisolbmuide, dahje politiijaide jos dat ii noga. Son gii givssida, berre dieđihit ahte neahttagivssideami sáhttá guorrat ja duodastit, ja ahte politiijat sáhttet gávnnahit gii dan lea dahkan, jos vel lea ge čiehkan iežas identitehta. Son gii givssida, sáhttá ránggástuvvot.
Dihtet go…?
…ahte váhnemiin lea vuoigatvuoh-ta geahččat ja čuovvut maid don čálát, d éjat ja almmuhat earáide sosiaála neahttaservodagain.
Čoahkkáigeassu
Mat leat neahttaservodagat?
Neahttaservodagat leat servodagat mat gávdnojit ja doibmet interneahtas. Daidda mii sáhttit oassálastit goas heive ja go mis lea dihtor, mátketelefovdna, Ipad dahje eará IT-ávnnas mas lea neahtta.
Iesgudet neahttaservodagat
Gávdnojit iesgudet neahttaservodagat. Dábáleamos leat sosiála neahttaservodagat, bloggen, gálvvoastin ja -vuovdin, báŋkkut, leksikonat, skuvllat ja mediat.
Mo heive láhttet neahttaservodagain?
Neahttaservodagain heive láhttet nu mo dábálaš servodagas. Dábálaš olmmošvierut ja láhttenvuogit doibmet maidđái neahttaservoddagain. Eanáš neahttaservodagat leat ášahan njulggadusaid das mo láhttet. Jos olmmošmot eai čuovo daid, sáhttá neahttaservodat sin gieldit geavaheames neahttaservodaga ja giddet sisabeassama. Neahttagivssideami galgá dieđihit politijjaide, jos dat ii n oga.
Ohcci
Loga čoahkkáigeasu s. 64 ja vásit.
- Mat leat neahttaservodagat?
- Mo sáhttit mii oassálastit neahttaservodagaide?
- Makkár neahttaservodagat leat dálá-lepmosat?
- Mo heive láhttet neahttaservodagain?
Dahkki
- Mana neahttasiidui: dubestemmer.no ja vánjje sámegiel oasi. Doppe sáhttát lohkat eambbo neahttageavaheami birra. Geavat dieduid maid dan neahttasiiddus gávnnat ja logaldala earáide ceahkis eambbo dan birra mo neahta sáhttá oadjebasat ja jierpmálaččat geavahit.
- Mii lea du beroštupmi? Maid don liikot bargat astoáiggis? Ásat maŋŋás muhtin neahttasiiddu gos olm mot sáhttet oastit du gávlvu, dahje lohkat du beroštumiid birra. Daga logo ja hábme dan nu ahte olmmoide šattášii miellagiddevaš logadit du neahttasiiddu. Dán sáhttát dahkat neahtas, almmutkeahttá.
- Dahkket blogga das go duddjobehtet dahje bargabehtet juoida skuvllas. Čilgejehket duoji ja barggu, ja govvejehket ja alm mu-hehket internehttii.
- Geahčadehket muhtin bloggaid. Man birra sii čállet? Leat go olbmot kommenteren?
Dutki
- Guorahallet makkár neahttaservodagaide du luohkkáskhipárat oassálastet dávjjimusat ja eanemusat. Dahkket čuoldadiagrámma ja ovdanbuktet ja digáštallet bohtosiid ceahkis.